چرا فرهنگ معین به‌روز نمی‌شود؟

انتشارات امیركبیر می‌گوید در 8 سال اخیر تلاش كرده تا با همكاری استادان توانا ویرایشی تازه از «فرهنگ فارسی محمد معین» منتشر كند. اما مهدخت معین می‌گوید برای این كار باید فردی هم‌مرتبه محمد معین انتخاب شود.  

 فرهنگ فارسی 6 جلدی محمد معین چند سالی است در بازار كتاب به صورت‌های ناهمگون و آشفته و در قطع‌های جیبی و رقعی منتشر می‌شود.
اگرچه ناشر، وارث و وزارت ارشاد اذعان دارند كه انتشار این فرهنگ با استناد به قانون مؤلف و مصنف منع قانونی ندارد، اما انتشار فرهنگ‌ جیبی و گزیده معین با قانون مؤلف و مصنف مغایرت دارد.
طبق ماده 16 قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان حقوق مادی پدیدآورنده یك اثر از تاریخ نشر یا عرضه به مدت 30 سال در اختیار پدیدآورنده آن است.
پس از 30 سال ناشر می‌تواند عین آن اثر را بدون كم و كاست منتشر كند. این در حالی است كه فرهنگ‌های فارسی معین در بازار كتاب اینگونه نیستند. در واقع می‌توان گفت كپی برابر با اصل نیست.

* انتشار فرهنگ معین؛ قانونی یا غیرقانونی؟
مهدخت معین گفت: با توجه به گذشت 30 سال از مرگ مؤلف، هر ناشری تنها اجازه چاپ عین اثر را دارد نه مشابه آن را.
به گفته وی، چاپ فرهنگ جیبی محمد معین غیر قانونی است و ارشاد نباید اجازه چاپ فرهنگ معین را در قطع‌ها و جلدهای مختلف بدهد.
انتشارات معین در سال‌های اخیر فرهنگ فارسی معین را در یك جلد منتشر كرده است. صالح رامسری، مدیر انتشارات معین گفت: طبق قانون مؤلفین نمی‌توان هیچگونه شكایتی از ناشرانی كه فرهنگ معین چاپ می‌كنند، كرد.
از سوی دیگر محمد ده‌دشتی، مشاور فرهنگی مؤسسه انتشاراتی امیركبیر نیز به همین موازین قانونی اشاره كرده است. ده‌دشتی به خبرنگار فارس، گفت: در مورد كسانی كه در مورد اثر احساس مسؤولیت نمی‌كنند و به آن چیزی می‌افزایند یا از مطالب آن می‌كاهند طبق قانون موجود، جایی برای رسیدگی به شكایتی وجود ندارد.
به گفته وی، طبق قانون مرگ مؤلف، بعد از 30 سال، اثر او اثری آزاد محسوب می‌شود و هر ناشری با هر سلیقه‌ای می‌تواند آن را چاپ كند و نه از طرف خانواده و نه از طرف ناشر اول كتاب، هیچ شكایتی نمی‌تواند صورت بگیرد.
با این حال مهدخت معین می‌گوید برای سر و سامان‌ دادن به انتشار فرهنگ فارسی معین شكایت‌هایی صورت گرفته ولی هیچ كدام به نتیجه نرسیده‌اند.

* فرهنگ فارسی معین؛ كهنه یا نو؟
فرهنگ فارسی محمد معین حدود 5 دهه پیش شكل گرفته است و تحولات 5 دهه اخیر باعث شده بسیاری از اطلاعات آن بروز نباشد.
صالح رامسری می‌گوید: تعاریفی كه از علوم در فرهنگ فارسی محمد معین ارائه شده مربوط به 30 سال پیش است و این تعاریف نیاز مراجعه‌كننده را بر طرف نمی‌كند.
به گفته وی، فرهنگ فارسی محمد معین به روز نیست و باید همچون دیگر فرهنگ‌های لغت به‌ روزرسانی شود.
رامسری واژه «جمعیت» را در این فرهنگ 6 جلدی مثال می‌زند. وی می‌گوید با مراجعه به این واژه متوجه می‌شویم اطلاعات جمعیت 30 - 40 سال پیش ایران در زیر این مدخل آمده است.

* فرهنگی كه قرار بود به روز شود
عبدالكریم جعفری سال 1328 انتشارات امیركبیر را تأسیس كرد و به گفته خودش دیدن فرهنگ عربی «لاروس» باعث شد تا به فكر انتشار فرهنگی مثل آن باشد.
اما با گذشت 45 سال از انتشار جلد نخست فرهنگ فارسی محمد معین، این فرهنگ همچنان همانی است كه روز اول بود.
عبدالكریم جعفری در كتاب «در جستجوی صبح» نوشته است در مذاكرات اولیه با دكتر معین قرار بود این فرهنگ در یك جلد 1500 تا 1600 صفحه‌ای چاپ شود كه 1000 تا 1100 صفحه آن شامل لغات و 500 تا 600 صفحه آن شامل اعلام شود.
انتشارات امیركبیر بعد از گذشت 45 سال می‌گوید نسبت به فرهنگ فارسی محمد معین همواره احساس مسؤلیت داشته و به همین خاطر از 8 سال پیش جلسات متعددی را برای رسیدگی به انتقادات و پیشنهاداتی كه نسبت به ویرایش مجدد فرهنگ معین صورت می‌گرفته، برگزار كرده است.
انتشارات امیركبیر تاكنون 25 بار فرهنگ فارسی محمد معین را تجدید چاپ كرده و در این سال‌ها نیز ویرایشی تازه از آن ارائه نكرده است.
محمد ده‌دشتی، مشاور فرهنگی مؤسسه انتشاراتی امیركبیر می‌گوید: سعی انتشارات امیركبیر در این جلسات 8 ساله این بوده تا كسی را برای سرویراستاری فرهنگ برگزیند كه شایستگی تصحیح این فرهنگ را داشته باشد.
به گفته وی، انتخاب این فرد شایسته اگرچه نقطه قوت فرهنگ فارسی محمد معین است اما پاشنه آشیل آن شده و نزدیك شدن به آن را سخت كرده است.

* فرهنگ معین؛ اصلاح‌پذیر یا اصلاح‌ناپذیر؟
اگر چه فرهنگ فارسی محمد معین در این سال‌ها در خاطره بسیاری از دانشجویان و دانشگاهیان ثابت مانده است. اما فرهنگ‌ها و واژه‌نامه‌ها به آب كری می‌مانند كه با گذشت زمان طعم و بوی خود را از دست می‌دهند.
مهدخت معین می‌گوید فرهنگ فارسی محمد معین اثری ملی است و برای اصلاح آن باید فردی هم‌مرتبه و یا بهتر از دكتر معین به آن بپردازد تا از شأن و مرتبه اثر كاسته نشود.
انتشارات امیركبیر به خبرنگار فارس گفته است تسلط اساتیدی كه برای ویرایش فرهنگ فارسی معین دعوت شده‌اند بر همه آشكار است و آن‌ها از جانب نخبگان و اهل‌فن تأیید شده‌اند.
صالح رامسری نیز می‌گوید از طرف خانواده دكتر معین و نیز انتشارات امیركبیر كوتاهی صورت گرفته است و آشفتگی در مورد فرهنگ معین مربوط به ساختار فرهنگی ایرانی‌هاست.
وی می‌گوید بعد از 30 سال خانواده دكتر معین می‌گوید نباید به این فرهنگ دست زد و كمی متعصبانه عمل می‌كنند.

 

 

 

 

گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ

www.seemorgh.com/culture

منبع: خبرگزاری فارس