دامنه فلسفه ازدیربازبه محدوده تفكرخواص محدود شده است.شاید اولین گواه براین قضاوت، میزان فروش اندك كتاب‌های حوزه فلسفه نسبت به رمان‌ها و ادبیات است.شاید دغدغه‌هایی چون رسیدن محتوای عمیق فكری به مخاطب و ایجاد علاقه درعموم مردم به دانستن درباره اندیشمندان، زمینه‌ساز تولد كتاب‌های فلسفی با زبان ساده به بازارشد.عمراین كتاب‌ها اگرچه نسبت به نمونه‌های مشابه دركشورهای غربی زیاد نیست اما در سال‌های اخیر روند تولید كتاب‌های ساده فلسفی كه به معرفی زندگی وآرای اندیشمندان می‌پردازد،تا حدودی رشد و ارتقا یافته است. بعضی ازناشران طبقه‌بندی این كتاب‌ها را بر حسب موضوعات كتاب‌ها درنظر می‌گیرند و بعضی دیگر، این طبقه‌بندی را برحسب معرفی افراد و شرح زندگی اندیشمندان سامان می‌دهند.نفس این آشنایی با تفكرعمیق و ورود كتاب‌های غنی به ذائقه سخت پسند مخاطب امروزكه به علل مختلف اجتماعی و سیاسی با خواندن كتاب میانه خوبی ندارد؛اگرچه امرمثبتی به شمارمی‌آید اما به نظر می‌رسد این آشنایی بین فلسفه و مخاطب عام نیازمند ساز وكارهایی دقیق است كه شاید بیان تجربه‌های خود ناشران بهترین گزینه برای گشودن این باب آشنایی دوطرفه باشد.
مردم را باعمیق فكركردن آشنا كنیم
دشواری فهم فلسفه ودرك نگاه‌های مختلف اندیشمندان دراذهان‌عمومی امری‌غیرقابل انكاراست.محمد حسین‌غفاری مدیرانتشارات حكمت كه سال‌هاست درزمینه تولید وانتشارآثارفلسفی فعالیت كرده است وكتاب‌هایی را نیزبه زبان ساده و به قصدآشنایی مردم به بازارنشرروانه كرده است، می‌گوید: «شاید درابتدا معنای دوستداردانایی اولین معنای آشنایی با فلسفه به نظر بیاید. اما فایده فلسفه دراین نوع تعریف خلاصه نمی‌شود. می‌توان گفت‌چگونه فكركردن وعمیق فكركردن ازفواید مهم فلسفه درطول‌تاریخ بوده وهست. درسال‌های اخیرهمین نوع نگرش مقوله‌ای به نام فلسفه برای كودك را نیز رقم زد. این نوع نگاه وتدوین این مجموعه‌ها، بخشیدن‌عمق فكری به جامعه را دنبال می‌كند.مقوله‌هایی مانند فلسفه تاریخ یك نوع نگاه تخصصی را درعلم فلسفه دنبال می‌كند اما مقوله‌هایی مانند نظر فیلسوفان درباره خدا و وجود و علل آفرینش شاید دغدغه‌هایی باشد كه درذهن بسیاری وجود داشته ودنبال شود. بنابراین دادن عمق و بینش صحیح اولین فایده این كتاب‌ها به دست مخاطبان‌عام است.غفاری درباره آثارمطالعات این كتاب‌ها دربدنه فرهنگی كشورمی‌گوید: «امروزه مطالعه كتاب‌های جیبی وكوچك دربسیاری ازكشورهای جهان متداول شده است.شاید این ماجرا به خاطردغدغه‌های زندگی مدرن امروزی باشد.این ناشر قدیمی حوزه فلسفه به اهمیت آشنایی صحیح اصرار می‌ورزد و می‌گوید: «وقتی یك ارسطوشناس مثل بارتزكتابی درمورد ارسطو می‌نویسد تا مردم به زبان ساده با آرای ارسطوآشنا می‌شوند؛ همین امرسبب می‌شود تاعده‌ای سرمنشا علاقه خود را پیدا كنند.همین موضوع می‌تواند سبب آشنایی مقدماتی با فلسفه وعلاقه به آن باشد.»
مشكلات فلسفه به زبان ساده كجاست؟
تدوین كتاب‌هایی با هدف آشنایی با فلسفه به زبان ساده،چندان آسان وساده به نظرنمی‌رسد.غفاری درباره آسیب‌هایی كه گریبانگیراین سبك آثارمی‌شود می‌گوید: «آسیب‌هایی دوگانه تدوین آثارفلسفی به زبان ساده را تهدید می‌كند.اولین آسیب این ماجرا این است كه ممكن است كسی كه آشنا به شالوده فكری یك فیلسوف نباشد، به این میدان گام بگذاردكه به سبب عدم آشنایی با فلسفه مشكلاتی رادرفهم صحیح آثاربرای مردم ایجاد كند، آسیب دیگری كه دراین میان جدی‌تر به نظر می‌رسد این است‌كه زمانی فردی متخصص اقدام به نوشتن درباره آرای فیلسوفی می‌كند كه ازسواد و آگاهی لازم دراین حوزه برخورداراست.اما این فرد توان و قابلیت نگارش جذاب و به زبان ساده را نداردكه دراین میان وجود یك سرویراستارحرفه‌ای كه درمراحل ویراستاری كتاب حضور داشته باشد و مطلب را با یك نوع واژگان ساده ویكدست پالایش كند،نكته‌ای بسیارمهم وحیاتی است.غفاری ریشه‌های‌عمرنه چندان طولانی آثارساده فلسفی را به عدم تدوین تخصصی فلسفه مربوط می‌داندومعتقداست: «درغرب بسیاری ازاین مجموعه‌ها به شكلی نظام‌مند سال‌هاست كه شكل گرفته‌اند.متاسفانه دركشورما بسترتولید برای بسیاری ازآثارتخصصی وجود ندارد و ما براساس آنچه كه درغرب شكل گرفته است كارمی‌كنیم.ما دراین حوزه متخصص كم داریم و برای به كارگیری متخصصان نیزسرمایه‌گذاری لازم را انجام نمی‌دهیم.اگراین موضوع توسط پژوهشكدهها ودانشگاه‌ها دنبال شودو متخصصان دریك پژوهشكده به درستی ذائقه یك مخاطب را تعریف كنند،شایدماحصل بهتری را دربازاركتاب‌های فلسفی شاهد باشیم.»
برای بیان مفهوم فلسفی ازساختارنمایشی كمك گرفتیم
اخیرا انتشارات سمام تصمیم گرفته است تا دروازه آشنایی با فلسفه را برای مخاطبان عام بگشاید ودراین راه دست به تدوین وتهیه انتشارمجموعه‌ای دوازده جلدی زده است كه هفت جلد آن روانه بازارشده است. رویا رئیسی مدیرانتشارت سمام درمورد انگیزه این اقدام به تهران‌امروزمی‌گوید: «علت انتخاب این مجموعه،تازگی وجذابیت آن بود.این مجموعه فقط آشنایی با فیلسوفان را دربرندارد،بلكه این مجموعه نگاه به زندگی مشاهیرمعاصررا نیز دربرمی‌گیرد.رئیسی درباره ارتباط ناشران فلسفی باپژوهشكده‌ها می‌گوید: «به نظرم نفس اینكه پژوهشكدهها با ناشرین همكاری كنند،مسئله مفیدی است‌زیرا این ماجرا از اظهارنظرهای غیرتخصصی دراین ورطه جلوگیری می‌كندوبه آثارمطلوب، مهرتایید می‌زند.»
سرانه مطالعه كتاب دركشورایران متوسط قابل توجهی ندارد. مدیرانتشارات سمام این مسئله را به تولید كتاب‌هایی با مضمون اندیشه ارتباط می‌دهد ومعتقد است: «متاسفانه میل به خواندن كتاب با هرموضوع واندیشه‌ای دركشورما پایین است.كتاب‌هایی كه دراین میان شاید بیشترمورد توجه عامه مردم قراربگیرد،كتاب‌هایی با محتوای روزمره مثل آشپزی است.این ناشر درادامه به ساختارنمایشی كه درقالب یك گفت‌وگوی خیالی با فیلسوفانی چون ارسطو انجام گرفته و برای بیان مفاهیم فلسفی دراین مجموعه به كارگرفته شده است؛اشاره می‌كند: «بیان مفاهیم فلسفی كه درواقع نشانگرنوعی تفكرعمیق است، برای انتقال به مردم نیازمند نوعی دقت و به‌كارگیری ظرافت خاص است.ما دراین مجموعه سعی كردیم با بهره‌گیری ازادبیات نمایشی به انتقال مفاهیم وگفته‌های كتاب به مخاطبان دست بزنیم.ناگفته نماند كه این بده‌وبستان‌ها با شخصیت باید به قدری دقیق وعلمی باشد كه مخاطب كتاب با خواندن كتاب احساس كند كه با زیروبم شخصیت یك اندیشمند آشنا شده وفرازوفرود فكری اورا درمیان این گفته‌ها درك می‌كند. دراین نوع گفتمان‌ها زندگی فیلسوف با آثارش مخلوط می‌شود به همین دلیل افراد به زندگی فیلسوف ازبیرون آثارش نگاه می‌كنندوبه صورت ناخود آگاه با شكل‌گیری وروند اندوخته‌ها و دستاوردهای او درحیات فكری‌اش آشنا خواهند شد. زیرا بسیاری ازما به زندگی فلاسفه نگاهی درستی نداریم ومعمولا با زندگی آنها آشنایی‌های ضمنی ویا عمدتا اشتباهی داریم كه برشنیده‌ها استوارشده است.»رئیسی درادامه می‌افزاید: «تدوین گفت‌وگوها به صورت نمایشی با استفاده از مایه‌های طنز بود كه نوعی جذابیت خاص را برای مخاطب به همراه می‌آورد اما این موضوع به این معنی نیست كه افراد غیرمتخصص این كتاب‌ها را نوشته‌اند.به عنوان مثال كتاب آشنایی با اینشتین را مدیرآزمایشگاه ناسا نوشته است كه در مورد این دانشمند، تحقیقات گسترده‌ای داشته است.»
امكانات ذهنی مترجمان مهم است
معمولا ازمترجمان آثار فلسفی دانش و تیزبینی بیشتری توقع می‌رود.رویا رئیسی درباره انتظارناشران فلسفی از مترجمان آثاری كه بارویكرد سهل و شیرین نگاشته می‌شوند، می‌گوید: «تلاش برای نزدیكی به مفاهیم برای یافتن معادل‌های ذهنی اولین توقع ناشرفلسفه از مترجم است.مترجمی كه به حوزه فلسفه علاقه ندارد وامكانات ذهنی مناسب چه به لحاظ ادبی و چه به لحاظ دانش فلسفی نداشته باشد؛قطعا درزمینه ترجمه اینگونه آثاربا مشكل مواجهه می‌شود.زیرا درك كردن عقبه فكری یك فیلسوف بزرگ مانند افلاطون و بیان اندوخته‌های ذهنی اوبه زبان ساده وخودمانی كارهركسی نیست‌وانتخاب مترجم درست برای انتقال فلسفه به مخاطب عام درراه تهیه این آثار واستقبال مخاطب ازآنها، حرف اول را دراین تهیه و تنظیم می‌زند.»
ساده نوشتن كتاب‌های تخصصی ساده نیست
اگرچه فرهنگ نگاه به زندگی فلاسفه یا به طوركلی اهالی علم دركشور ما باسابقه نیست.اما چند سالی است نگاه جدی تروعمیق‌تری درارائه اینگونه آثاربه مخاطبان دنبال می‌شود.دكترحسین شیخ رضایی استاد فلسفه دانشگاه تهران درباره مجموعه‌های جدیدی كه با هدف جذب مخاطب عام به بازار فلسفه وارد شده‌اند به تهران امروزمی‌گوید: «یكی ازبهترین مجموعه‌هایی كه با این اهداف تدوین شده وحالا در بازاركتاب ایران به چشم می‌خورد.مجموعه‌ای است كه انتشارات آكسفورد دردرآمدهای كوتاه چاپ كرده است كه مجموعه صد كتاب را دربرمی‌گیرد.این مجموعه كه فقط آشنایی باآرای فلاسفه را دربرنداشت و درواقع نوعی عمومی‌سازی علوم مختلف و افزایش اطلاعات راجع به علوم گوناگون را دربین مردم دنبال می‌كرد. بنابراین درمیان این كتاب‌ها علوم مختلفی چون تاریخ وعلوم اجتماعی و فلسفه به چشم می‌خورد.انتشارات فرهنگ معاصربه سردبیری دكترمعصومی همدانی بیشتربه آثارعلمی این مجموعه پرداخت و نشرماهی نیزبرعلوم انسانی واجتماعی این مجموعه‌تمركزنمود.ویژگی ساختاری‌این مجموعه نسبت به مجموعه‌های پیشین این است كه افراد درجه اول هررشته، اقدام به تالیف این مجموعه كرده‌اند وبه همین سبب ما با ماحصل تجربه افرادی ناشناس روبه‌رو نیستیم.این مجموعه برای مخاطب خیلی عام هم درنظرگرفته نشده است و كسانی مانند دانشجویان سال اول كارشناسی یا افرادی كه به‌دنبال تازه‌ها درعلوم مختلف یا آشنایی با علوم‌شناختی كه درمود آنها تخصص ندارندنیزبیشتربه كارمی‌آید.دكتر شیخ رضایی درباره مجموعه‌هایی كه دربازار نشر با هدف آشنایی عامه مردم با علوم انسانی وجود داشته اشاره می‌كند ومی‌گوید: «درگذشته این مسئله دركشورما بسیارساده تلقی می‌شدبه همین سبب ما در بازارنشر با كتاب‌هایی چون آشنایی با جامعه شناسی درنود دقیقه یا امثالهم مواجه بودیم كه معمولا توسط افراد كم تجربه به بازار عرضه می‌شد.زیرا ناشران برای كم هزینه كردن انتشاراینگونه آثار،ترجمه وتنظیم این آثار را به دانشجویان می‌سپردند كه قطعا هزینه كمتری بابت ترجمه به آنان پرداخت می‌شد و براساس همین رویكرد كه ازسوی ناشران دنبال می‌شد ما با آثارزیادی چون آشنایی با ماركس ونیچه وغیره مواجه بودیم كه بیشتردرنكات قابل توجه و جالب از زندگی شخصی یك اندیشمند خلاصه می‌شدو به اندیشه‌ها وآرای فلاسفه كمترنگاه علمی و موشكافانه می‌شد.» این استاد فلسفه درادامه به اهمیت نگارش این آثاراشاره می‌كند ومی‌گوید: «نوشتن كتاب‌های علمی سادگی ازنوشتن كتاب‌های تخصصی برای انتقال به مخاطب عام ونیمه عام دشوارتر ازنگارش یك كتاب تخصصی برای مخاطب خاص است.زیرا این كارظرافت‌ها و ویژگی‌های نگارشی خاص خودش را می‌طلبد.بعضی ازمتفكرین ما متاسفانه ساده نویسی را كسر شأن تلقی می‌كنند و ونوع قلم‌شان را با فهم مخاطب خاص تنظیم می‌كنند،به‌همین سبب نمی‌توان تنها دانش و اطلاعات كافی را شرط نگارش اینگونه كتاب‌ها درنظرگرفت.»
تك نگاری ساده درباره فیلسوفان ایرانی نداریم
اولین چیزی كه درپروسه آشنایی با اندیشمندان به چشم می‌آید.جای خالی آشنایی با آرا و اندیشمندان ایرانی است كه درمیان این سبك آثاركمتربه چشم می‌خورد.دكترشیخ رضایی علت عدم نگارش این آثار را درچندین دلیل جست‌وجو می‌كند و می‌گوید: «متاسفانه آشنایی با فیلسوفان ایرانی درتدوین وتهیه این آثاركمترنمود می‌یابد.این كم‌كاری درزمینه معرفی اندیشمندان خودی به دو مسئله بازمی‌گردد،اول اینكه این فرهنگ دركشورما به صورت گسترده نهادینه نشده است. به‌عنوان مثال كسی كه دردانشگاه به تدریس مشغول است،شاید به تدوین یا ترجمه یك كتاب برای یك نوجوان فكر نكند.دلیل دوم این است كه شاید این امربرای ناشران توجیه اقتصادی مناسبی ندارد.ما در این زمینه سرمایه‌گذاری كافی وحرفه‌ای را روی افراد متخصص انجام نداده‌ایم.»درسال‌های اخیرتوجه به انتقال ساده مفاهیم عمیق فكری به ذائقه مخاطب‌عام بیشترشده است و این دغدغه ازسوی ناشران و مترجمان به طور محسوس‌تری احساس می‌شود.با این وجود هنوزبسیاری ازاین آثاربه شكل غیرتخصصی وسطحی دربازارآثارفلسفی وعلمی به چشم می‌خورند.ذائقه مخاطبان كتاب را دراوضاعی كه گرانی و نوسانات قیمت كاغذ، خیال دست برداشتن ازسر بازار نشرایران را ندارد، نباید سهل ودردسترس تلقی كرد.زیرا این عدم توجه علمی درتدوین آثار فلسفی و فكری آثار سوء بیشتری همچون گریزمخاطب ازبازاركتاب را دروهله اول به همراه می‌آورد.
مردم را باعمیق فكركردن آشنا كنیم
دشواری فهم فلسفه ودرك نگاه‌های مختلف اندیشمندان دراذهان‌عمومی امری‌غیرقابل انكاراست.محمد حسین‌غفاری مدیرانتشارات حكمت كه سال‌هاست درزمینه تولید وانتشارآثارفلسفی فعالیت كرده است وكتاب‌هایی را نیزبه زبان ساده و به قصدآشنایی مردم به بازارنشرروانه كرده است، می‌گوید: «شاید درابتدا معنای دوستداردانایی اولین معنای آشنایی با فلسفه به نظر بیاید. اما فایده فلسفه دراین نوع تعریف خلاصه نمی‌شود. می‌توان گفت‌چگونه فكركردن وعمیق فكركردن ازفواید مهم فلسفه درطول‌تاریخ بوده وهست. درسال‌های اخیرهمین نوع نگرش مقوله‌ای به نام فلسفه برای كودك را نیز رقم زد. این نوع نگاه وتدوین این مجموعه‌ها، بخشیدن‌عمق فكری به جامعه را دنبال می‌كند.مقوله‌هایی مانند فلسفه تاریخ یك نوع نگاه تخصصی را درعلم فلسفه دنبال می‌كند اما مقوله‌هایی مانند نظر فیلسوفان درباره خدا و وجود و علل آفرینش شاید دغدغه‌هایی باشد كه درذهن بسیاری وجود داشته ودنبال شود. بنابراین دادن عمق و بینش صحیح اولین فایده این كتاب‌ها به دست مخاطبان‌عام است.غفاری درباره آثارمطالعات این كتاب‌ها دربدنه فرهنگی كشورمی‌گوید: «امروزه مطالعه كتاب‌های جیبی وكوچك دربسیاری ازكشورهای جهان متداول شده است.شاید این ماجرا به خاطردغدغه‌های زندگی مدرن امروزی باشد.این ناشر قدیمی حوزه فلسفه به اهمیت آشنایی صحیح اصرار می‌ورزد و می‌گوید: «وقتی یك ارسطوشناس مثل بارتزكتابی درمورد ارسطو می‌نویسد تا مردم به زبان ساده با آرای ارسطوآشنا می‌شوند؛ همین امرسبب می‌شود تاعده‌ای سرمنشا علاقه خود را پیدا كنند.همین موضوع می‌تواند سبب آشنایی مقدماتی با فلسفه وعلاقه به آن باشد.»
مشكلات فلسفه به زبان ساده كجاست؟
تدوین كتاب‌هایی با هدف آشنایی با فلسفه به زبان ساده،چندان آسان وساده به نظرنمی‌رسد.غفاری درباره آسیب‌هایی كه گریبانگیراین سبك آثارمی‌شود می‌گوید: «آسیب‌هایی دوگانه تدوین آثارفلسفی به زبان ساده را تهدید می‌كند.اولین آسیب این ماجرا این است كه ممكن است كسی كه آشنا به شالوده فكری یك فیلسوف نباشد، به این میدان گام بگذاردكه به سبب عدم آشنایی با فلسفه مشكلاتی رادرفهم صحیح آثاربرای مردم ایجاد كند، آسیب دیگری كه دراین میان جدی‌تر به نظر می‌رسد این است‌كه زمانی فردی متخصص اقدام به نوشتن درباره آرای فیلسوفی می‌كند كه ازسواد و آگاهی لازم دراین حوزه برخورداراست.اما این فرد توان و قابلیت نگارش جذاب و به زبان ساده را نداردكه دراین میان وجود یك سرویراستارحرفه‌ای كه درمراحل ویراستاری كتاب حضور داشته باشد و مطلب را با یك نوع واژگان ساده ویكدست پالایش كند،نكته‌ای بسیارمهم وحیاتی است.غفاری ریشه‌های‌عمرنه چندان طولانی آثارساده فلسفی را به عدم تدوین تخصصی فلسفه مربوط می‌داندومعتقداست: «درغرب بسیاری ازاین مجموعه‌ها به شكلی نظام‌مند سال‌هاست كه شكل گرفته‌اند.متاسفانه دركشورما بسترتولید برای بسیاری ازآثارتخصصی وجود ندارد و ما براساس آنچه كه درغرب شكل گرفته است كارمی‌كنیم.ما دراین حوزه متخصص كم داریم و برای به كارگیری متخصصان نیزسرمایه‌گذاری لازم را انجام نمی‌دهیم.اگراین موضوع توسط پژوهشكدهها ودانشگاه‌ها دنبال شودو متخصصان دریك پژوهشكده به درستی ذائقه یك مخاطب را تعریف كنند،شایدماحصل بهتری را دربازاركتاب‌های فلسفی شاهد باشیم.»
برای بیان مفهوم فلسفی ازساختارنمایشی كمك گرفتیم
اخیرا انتشارات سمام تصمیم گرفته است تا دروازه آشنایی با فلسفه را برای مخاطبان عام بگشاید ودراین راه دست به تدوین وتهیه انتشارمجموعه‌ای دوازده جلدی زده است كه هفت جلد آن روانه بازارشده است. رویا رئیسی مدیرانتشارت سمام درمورد انگیزه این اقدام به تهران‌امروزمی‌گوید: «علت انتخاب این مجموعه،تازگی وجذابیت آن بود.این مجموعه فقط آشنایی با فیلسوفان را دربرندارد،بلكه این مجموعه نگاه به زندگی مشاهیرمعاصررا نیز دربرمی‌گیرد.رئیسی درباره ارتباط ناشران فلسفی باپژوهشكده‌ها می‌گوید: «به نظرم نفس اینكه پژوهشكدهها با ناشرین همكاری كنند،مسئله مفیدی است‌زیرا این ماجرا از اظهارنظرهای غیرتخصصی دراین ورطه جلوگیری می‌كندوبه آثارمطلوب، مهرتایید می‌زند.»
سرانه مطالعه كتاب دركشورایران متوسط قابل توجهی ندارد. مدیرانتشارات سمام این مسئله را به تولید كتاب‌هایی با مضمون اندیشه ارتباط می‌دهد ومعتقد است: «متاسفانه میل به خواندن كتاب با هرموضوع واندیشه‌ای دركشورما پایین است.كتاب‌هایی كه دراین میان شاید بیشترمورد توجه عامه مردم قراربگیرد،كتاب‌هایی با محتوای روزمره مثل آشپزی است.این ناشر درادامه به ساختارنمایشی كه درقالب یك گفت‌وگوی خیالی با فیلسوفانی چون ارسطو انجام گرفته و برای بیان مفاهیم فلسفی دراین مجموعه به كارگرفته شده است؛اشاره می‌كند: «بیان مفاهیم فلسفی كه درواقع نشانگرنوعی تفكرعمیق است، برای انتقال به مردم نیازمند نوعی دقت و به‌كارگیری ظرافت خاص است.ما دراین مجموعه سعی كردیم با بهره‌گیری ازادبیات نمایشی به انتقال مفاهیم وگفته‌های كتاب به مخاطبان دست بزنیم.ناگفته نماند كه این بده‌وبستان‌ها با شخصیت باید به قدری دقیق وعلمی باشد كه مخاطب كتاب با خواندن كتاب احساس كند كه با زیروبم شخصیت یك اندیشمند آشنا شده وفرازوفرود فكری اورا درمیان این گفته‌ها درك می‌كند. دراین نوع گفتمان‌ها زندگی فیلسوف با آثارش مخلوط می‌شود به همین دلیل افراد به زندگی فیلسوف ازبیرون آثارش نگاه می‌كنندوبه صورت ناخود آگاه با شكل‌گیری وروند اندوخته‌ها و دستاوردهای او درحیات فكری‌اش آشنا خواهند شد. زیرا بسیاری ازما به زندگی فلاسفه نگاهی درستی نداریم ومعمولا با زندگی آنها آشنایی‌های ضمنی ویا عمدتا اشتباهی داریم كه برشنیده‌ها استوارشده است.»رئیسی درادامه می‌افزاید: «تدوین گفت‌وگوها به صورت نمایشی با استفاده از مایه‌های طنز بود كه نوعی جذابیت خاص را برای مخاطب به همراه می‌آورد اما این موضوع به این معنی نیست كه افراد غیرمتخصص این كتاب‌ها را نوشته‌اند.به عنوان مثال كتاب آشنایی با اینشتین را مدیرآزمایشگاه ناسا نوشته است كه در مورد این دانشمند، تحقیقات گسترده‌ای داشته است.»
امكانات ذهنی مترجمان مهم است
معمولا ازمترجمان آثار فلسفی دانش و تیزبینی بیشتری توقع می‌رود.رویا رئیسی درباره انتظارناشران فلسفی از مترجمان آثاری كه بارویكرد سهل و شیرین نگاشته می‌شوند، می‌گوید: «تلاش برای نزدیكی به مفاهیم برای یافتن معادل‌های ذهنی اولین توقع ناشرفلسفه از مترجم است.مترجمی كه به حوزه فلسفه علاقه ندارد وامكانات ذهنی مناسب چه به لحاظ ادبی و چه به لحاظ دانش فلسفی نداشته باشد؛قطعا درزمینه ترجمه اینگونه آثاربا مشكل مواجهه می‌شود.زیرا درك كردن عقبه فكری یك فیلسوف بزرگ مانند افلاطون و بیان اندوخته‌های ذهنی اوبه زبان ساده وخودمانی كارهركسی نیست‌وانتخاب مترجم درست برای انتقال فلسفه به مخاطب عام درراه تهیه این آثار واستقبال مخاطب ازآنها، حرف اول را دراین تهیه و تنظیم می‌زند.»
ساده نوشتن كتاب‌های تخصصی ساده نیست
اگرچه فرهنگ نگاه به زندگی فلاسفه یا به طوركلی اهالی علم دركشور ما باسابقه نیست.اما چند سالی است نگاه جدی تروعمیق‌تری درارائه اینگونه آثاربه مخاطبان دنبال می‌شود.دكترحسین شیخ رضایی استاد فلسفه دانشگاه تهران درباره مجموعه‌های جدیدی كه با هدف جذب مخاطب عام به بازار فلسفه وارد شده‌اند به تهران امروزمی‌گوید: «یكی ازبهترین مجموعه‌هایی كه با این اهداف تدوین شده وحالا در بازاركتاب ایران به چشم می‌خورد.مجموعه‌ای است كه انتشارات آكسفورد دردرآمدهای كوتاه چاپ كرده است كه مجموعه صد كتاب را دربرمی‌گیرد.این مجموعه كه فقط آشنایی باآرای فلاسفه را دربرنداشت و درواقع نوعی عمومی‌سازی علوم مختلف و افزایش اطلاعات راجع به علوم گوناگون را دربین مردم دنبال می‌كرد. بنابراین درمیان این كتاب‌ها علوم مختلفی چون تاریخ وعلوم اجتماعی و فلسفه به چشم می‌خورد.انتشارات فرهنگ معاصربه سردبیری دكترمعصومی همدانی بیشتربه آثارعلمی این مجموعه پرداخت و نشرماهی نیزبرعلوم انسانی واجتماعی این مجموعه‌تمركزنمود.ویژگی ساختاری‌این مجموعه نسبت به مجموعه‌های پیشین این است كه افراد درجه اول هررشته، اقدام به تالیف این مجموعه كرده‌اند وبه همین سبب ما با ماحصل تجربه افرادی ناشناس روبه‌رو نیستیم.این مجموعه برای مخاطب خیلی عام هم درنظرگرفته نشده است و كسانی مانند دانشجویان سال اول كارشناسی یا افرادی كه به‌دنبال تازه‌ها درعلوم مختلف یا آشنایی با علوم‌شناختی كه درمود آنها تخصص ندارندنیزبیشتربه كارمی‌آید.دكتر شیخ رضایی درباره مجموعه‌هایی كه دربازار نشر با هدف آشنایی عامه مردم با علوم انسانی وجود داشته اشاره می‌كند ومی‌گوید: «درگذشته این مسئله دركشورما بسیارساده تلقی می‌شدبه همین سبب ما در بازارنشر با كتاب‌هایی چون آشنایی با جامعه شناسی درنود دقیقه یا امثالهم مواجه بودیم كه معمولا توسط افراد كم تجربه به بازار عرضه می‌شد.زیرا ناشران برای كم هزینه كردن انتشاراینگونه آثار،ترجمه وتنظیم این آثار را به دانشجویان می‌سپردند كه قطعا هزینه كمتری بابت ترجمه به آنان پرداخت می‌شد و براساس همین رویكرد كه ازسوی ناشران دنبال می‌شد ما با آثارزیادی چون آشنایی با ماركس ونیچه وغیره مواجه بودیم كه بیشتردرنكات قابل توجه و جالب از زندگی شخصی یك اندیشمند خلاصه می‌شدو به اندیشه‌ها وآرای فلاسفه كمترنگاه علمی و موشكافانه می‌شد.» این استاد فلسفه درادامه به اهمیت نگارش این آثاراشاره می‌كند ومی‌گوید: «نوشتن كتاب‌های علمی سادگی ازنوشتن كتاب‌های تخصصی برای انتقال به مخاطب عام ونیمه عام دشوارتر ازنگارش یك كتاب تخصصی برای مخاطب خاص است.زیرا این كارظرافت‌ها و ویژگی‌های نگارشی خاص خودش را می‌طلبد.بعضی ازمتفكرین ما متاسفانه ساده نویسی را كسر شأن تلقی می‌كنند و ونوع قلم‌شان را با فهم مخاطب خاص تنظیم می‌كنند،به‌همین سبب نمی‌توان تنها دانش و اطلاعات كافی را شرط نگارش اینگونه كتاب‌ها درنظرگرفت.»
تك نگاری ساده درباره فیلسوفان ایرانی نداریم
اولین چیزی كه درپروسه آشنایی با اندیشمندان به چشم می‌آید.جای خالی آشنایی با آرا و اندیشمندان ایرانی است كه درمیان این سبك آثاركمتربه چشم می‌خورد.دكترشیخ رضایی علت عدم نگارش این آثار را درچندین دلیل جست‌وجو می‌كند و می‌گوید: «متاسفانه آشنایی با فیلسوفان ایرانی درتدوین وتهیه این آثاركمترنمود می‌یابد.این كم‌كاری درزمینه معرفی اندیشمندان خودی به دو مسئله بازمی‌گردد،اول اینكه این فرهنگ دركشورما به صورت گسترده نهادینه نشده است. به‌عنوان مثال كسی كه دردانشگاه به تدریس مشغول است،شاید به تدوین یا ترجمه یك كتاب برای یك نوجوان فكر نكند.دلیل دوم این است كه شاید این امربرای ناشران توجیه اقتصادی مناسبی ندارد.ما در این زمینه سرمایه‌گذاری كافی وحرفه‌ای را روی افراد متخصص انجام نداده‌ایم.»درسال‌های اخیرتوجه به انتقال ساده مفاهیم عمیق فكری به ذائقه مخاطب‌عام بیشترشده است و این دغدغه ازسوی ناشران و مترجمان به طور محسوس‌تری احساس می‌شود.با این وجود هنوزبسیاری ازاین آثاربه شكل غیرتخصصی وسطحی دربازارآثارفلسفی وعلمی به چشم می‌خورند.ذائقه مخاطبان كتاب را دراوضاعی كه گرانی و نوسانات قیمت كاغذ، خیال دست برداشتن ازسر بازار نشرایران را ندارد، نباید سهل ودردسترس تلقی كرد.زیرا این عدم توجه علمی درتدوین آثار فلسفی و فكری آثار سوء بیشتری همچون گریزمخاطب ازبازاركتاب را دروهله اول به همراه می‌آورد.
گردآوری:گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع:tehrooz.com
مطالب پیشنهادی:
بازگشت ابوالفضل پورعرب به سینما
پرکار‌ترین بازیگران زن و مرد جشنواره سی و یکم
یکی از شخصیت‌های فیلم "آرگو" در دنیای واقعی، درگذشت
این سریال ها را نبینید!
آیا "برج آزادی" فرو می ریزد؟ +video مستند
پرکار‌ترین بازیگران زن و مرد جشنواره سی و یکم
یکی از شخصیت‌های فیلم "آرگو" در دنیای واقعی، درگذشت
این سریال ها را نبینید!
آیا "برج آزادی" فرو می ریزد؟ +video مستند
